પ્રજાપતિ વિમલ વદનજી
રજીસ્ટ્રેશન નંબર :12005222
વર્તમાન શતાબ્દીમાં ભારતના સમૂહમાધ્યમ માર્ગની પ્રકૃતિ અને ચરિત્રમાં બદલાવ આવ્યો છે પણ પ્રેસમાં મુખ્ય ત્રણ ચાર ગુણાત્મક પરિવર્તન દેખાયા છે
પ્રથમ : સદીના પહેલા ભાગમાં તેનું પાત્ર મૂળભૂત રીતે મિશનરી હતું તેનું કારણ સ્વતંત્રતા ચળવળ અને વસાહતી શાસનમાંથી સ્વતંત્રતા હતી તિલક,ગાંધી,માધવરાવ સપ્રે, માખણવાળા ચતુર્વેદી, વિષ્ણુ પરાડકર જેવી હોય તેને પાત્રના નિર્માણમાં ફાળો આપ્યો છે
બીજું : 15 august 1947 પછી દેશના કાર્યસૂચિ પર નવી અગ્રતા ઓ ઉભરી આવી રાષ્ટ્રનિર્માણ નો સમયગાળો અહીંથી શરૂ થતો હતો અને પ્રેસ પણ તેની વિધિઓથી પ્રભાવિત હતા આ તબક્કો બે દાયકા સુધી ચાલ્યો હતો
ત્રીજું : છેલ્લા બે દાયકામાં પ્રેસનું આધુનિકીકરણ કરવામાં આવ્યું.પ્રાદેશિક પ્રેસનો 'શક્તિ' તરીકે ઉદ્ભવ અને અખબારો અને સમહિકોવમાંથી સંવેદનશીલતા અને દ્રષ્ટિ અદ્રશ્ય થઈ
અભિવ્યક્તિની આઝાદી
અભિવ્યક્તિની આઝાદી અથવા વાણી સ્વતંત્રતા માં કોઈપણ વ્યક્તિની અથવા સમુદાય દ્વારા પોતાનો મત અને વિચાર કોઈપણ પ્રતિશોધ, રોક અથવા દંડ કે પછી ડર રાખ્યા વગર પ્રગટ કરવાની સ્વતંત્રતા છે.માનવ અધિકારની સાર્વભોમ ઘોષનાનો અનુચ્છેદ ૧૯ માં અભિવ્યક્તિ શબ્દ વિસ્તૃત રીતે રજૂ થયેલો છે.વિચારો વ્યક્ત કરવાના જેટલા પણ માધ્યમો છે તે અભિવ્યક્તિમાં આવી જતા હોય છે. આ રીતે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માં પ્રેસની સ્વતંત્રતા સામેલ જ છે વિચારોનું સ્વતંત્ર પ્રસારણ જ આ સ્વતંત્રતા નો મુખ્ય ઉદ્દેશ છે જે ભાષણો અથવા સમાચાર પત્રો દ્વારા રજૂ કરી શકાય છે અભિવ્યક્તિની આઝાદીમાં કોઈપણ વ્યક્તિના વિચારોને કોઇ એવા માધ્યમ દ્વારા અભિવ્યક્ત કરવું જરૂરી છે જેનાથી એ બીજા લોકો સાથે વાતચીત કરી શકે અને એમાં સંકેતો,અંકો,ચિન્હો તથા અન્ય પ્રક્રિયાઓ દ્વારા વ્યક્તિના વિચારો ની અભિવ્યક્તિ સામેલ છે
ખાસ નોંધ :
ભારતનું બંધારણ બોલવાની સ્વતંત્રતા અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાની બાહેંધરી આપે છે પરંતુ આ સ્વતંત્રતા પર રાજ્યો દ્વારા પ્રતિબંધો પણ લાવી શકાય છે જેમ કે
1.માનહાનિ
2.ન્યાયાલય નું આપમાન
3. શિષ્ટાચાર અને સદાચાર
4.રાજ્યની સુરક્ષા
5.વિદેશી રાજ્યો સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો
6.અપરાધ લોક વ્યવસ્થા ભારતની પ્રભુતા અને અખંડતા
આવી પરિસ્થિતિઓમાં બોલવાની સ્વતંત્રતા અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પ્રતિબંધ લગાવી શકાય છે જે 16 માં બંધારણીય સુધારા 1963 થી ઉમેરવામાં આવેલ છે
દેશની સ્વતંત્રતા અને રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવો
ભારત સંઘ નવીન બિન્દલના મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ધારિત કર્યું કે પોતાના મકાન પર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવો તરીકે નાગરિકનું અનુચ્છેદ ૧૯ (1) અનુસાર એક મૂળભૂત અધિકાર છે
બુદ્ધિજીવી માણસ ઘણી બધી વસ્તુઓ કરવાની ઇચ્છા રાખે છે. પરંતુ એક સભ્ય સમાજમાં તેની ઈચ્છાઓ અને અન્ય વ્યક્તિઓ દ્વારા સમાન ઇચ્છાઓની પ્રથા સાથે નિયંત્રણ અને અમલમાં લાવી પડે છે. અનુચ્છેદ ૧૯ (૨) માં વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના અધિકાર ની જાણકારી છે
અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના વિશિષ્ઠ ઉદ્દેશ્ય
1.વ્યક્તિને આત્મ-પરિપૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
2.એ સત્યની શોધમાં મદદ કરે છે.
3.નિર્ણય લેવામાં ભાગ લેતી વ્યક્તિની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે.
4.એ એક એવી પ્રણાલી પૂરી પાડે છે જેના દ્વારા સ્થિરતા અને સામાજિક પરિવર્તન વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન સ્થાપિત કરી શકાય
5. સમાજનો એક એવો વ્યક્તિ જર પોતાની માન્યતાઓ રચવા અને અન્ય લોકો સાથે મુક્તપણે પ્રચાર અને પ્રસાર કરી શકે
4 ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા અને અભિવ્યક્તિની આઝાદી
ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા પર સરકારનો કોઇ અધિકાર નથી સર્વોચ્ચ અદાલતે વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર નિશ્ચિત કર્યું છે કે એમાં સરકાર હસ્તક્ષેપ કરી શકે નહીં .
Ex :
19 (1) (ક) પ્રમાણે ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા ટેલિવિઝન અને રેડિયો ના માધ્યમથી દર્શકોને કોઈપણ મહત્વપૂર્ણ ઘટનાનું પ્રસારણ કરી શકે છે અને આ તેનો અધિકાર છે.
દરેક નાગરિકને સંદેશા વ્યવહાર પ્રદાન અને પ્રાપ્ત કરવા માટે શ્રેષ્ઠ માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવો એ માલિકી અધિકાર છે. જેમાં કોઈપણ સરકાર કે વ્યક્તિ કે પછી સંસ્થા દખલગીરી કરી શકે નહીં.
દા.ખ :
વાણિજ્યિક જાહેરાત :
કોર્ટે કહ્યું હતું કે વ્યાપારી ભાષણ (જાહેરાત) વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા નો એક ભાગ છે જોકે કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે સરકાર વ્યાપારી જાહેરાતોને નિયંત્રિત કરી શકે છે જો તે ગેરમાર્ગે દોરનારી, દુષપ્રેરીત અથવા તો અયોગ્ય હોય.
જેમ કે :
આ માહિતીને અનુરૂપ લિંકો :
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Freedom_of_speech
https://www.lawteacher.net/free-law-essays/constitutional-law/freedom-of-speech-and-expression-constitutional-law-essay.php#:~:text=Article%2019(1)(a,pictures%20or%20any%20other%20mode.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Freedom_of_expression_in_India
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mass_media#:~:text=In%20the%20late%2020th%20century,radio%2C%20recordings%2C%20and%20television.
માહિતી સંકલન : ગૂગલ ગુરુ
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો