મહાકુંભ એ એક એવો વૈશ્વિક ધાર્મિક ઉત્સવ છે, જે પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અતિ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. આ ઉત્સવ સામાન્ય રીતે ચાર પ્રખ્યાત ધાર્મિક નદીઓનાં કિનારે આયોજિત થાય છે. જેમાં લાખો નહીં પરંતુ કરોડો લોકો, સંતો, મહંતો, સાધુઓ અને નાગા સાધુઓ આવે છે.
મહાકુંભ એ ભગવાન શિવના અનુક્રમણિકા (રશ્મિ) અને ઋષિ પરંપરા સાથે સંકળાયેલું એવામાં પ્રાચીન વિધાન સાથે ઊમરે છે. આ ઉત્સવનું આકાર પ્રકાશ યાત્રા સાથે સંબંધિત છે. એમાં હજારો શ્રદ્ધાળુઓ તેમનું ધાર્મિક અનુક્રમણ એ નદીઓના તટ પર કરી પોતાની આત્મશાંતિ અને પાપમોક્ષ માટે તે બહેતરીના શ્રદ્ધાવાળાં પૂજાઓ અને યાત્રા સાથે જોડાતા છે.
મહાકુંભ માટે દેશના ચાર મોટા શહેરો પસંદ કરવામાં આવે છે
એવી કથાઓ છે કે, જ્યારે દેવતાઓ અને દાનવોએ સમુદ્ર મંથનમાંથી મળેલા રત્નોને એકબીજામાં વહેંચવાનું નક્કી કર્યું હતું. આ સમય દરમિયાન સૌથી મૂલ્યવાન અમૃત મળી આવ્યું અને તેને મેળવવા માટે દેવતાઓ અને દાનવો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું. દાનવોથી બચાવવા માટે ભગવાન વિષ્ણુએ તેમના વાહન ગરુડને અમૃતનો ઘડો આપ્યો, પરંતુ દાનવોએ તેને છીનવી લેવાનો પ્રયાસ કર્યો. ત્યારે ઘડામાંથી અમૃતના કેટલાક ટીપાં છલકાયા હતા. જે ચાર ટીપાં પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, નાસિક અને ઉજ્જૈનમાં પડ્યા હતાં. જેથી કુંભ મેળાનું આયોજન આ 4 સ્થળોએ કરવામાં આવે છે.
મહાકુંભની ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વતા:
મહાકુંભ માત્ર એ વ્યક્તિગત શ્રદ્ધા અને આત્મવિશ્વાસ માટેનું વિધિપ્રકાર નથી, પરંતુ એક સમયે વિશ્વના શ્રદ્ધાળુઓ માટે એ બહુ મહત્વનું છે. યાત્રામાં પવિત્ર સાગરના કિનારે પ્રભુ ભક્તિ કરવામાં આવે છે. સ્નાનથી પાપ મોચનનો આદર છે અને જીવનમાં નવું પ્રેરણા પ્રદાન થાય છે.
મહાકુંભમાં પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન:
મહાકુંભના મુખ્ય આકર્ષણમાં એ એ છે કે શ્રદ્ધાળુઓ નદીમાં પવિત્ર સ્નાન કરે છે. આ એ દ્રષ્ટિમાં કરવામાં આવે છે, જે મનુષ્યને પાપોથી મુક્ત કરે છે. આ સ્નાનથી વ્યક્તિના જીવનમાં શાંતિ અને શક્તિનો ઉમંગ આવે છે.
મહાકુંભમાં ભાગ લેવાવાળા મહાન સંતો અને મહંતો
મહાકુંભમાં પવિત્ર નદીઓના કિનારે સાધુ-સંતો, યોગી, સંતો, સાધક, અને અનેક ધર્મપ્રેમી જોડાતા હોય છે. આ કાર્યક્રમમાં દર્શાવેલો દીકર અને ધર્મપ્રેરણા સંપૂર્ણ રીતે સંતોષકારક છે.
મહાકુંભ એ સમાજ સંસ્થાઓ અને વિશ્વના આધ્યાત્મિક પરિસ્થિતિ સાથે સંકળાયેલું છે. આ શ્રદ્ધામાં ઉત્સાહી લોકો જોડાતા રહે છે.
કુંભ મેળા ચાર પ્રકારના હોય છે:
1. કુંભ મેલો
2. અર્ધ કુંભ
3. પૂર્ણ કુંભ
4. મહાકુંભ
આ ત્રણેય મેળાઓ અલગ-અલગ સમય પર આયોજિત થાય છે. કુંભ મેળાની શરૂઆત મકર સંક્રાંતિથી થાય છે અને તેનો સમાપન મહાશિવરાત્રિના દિવસે થાય છે.
કુંભ મેળાના પ્રકારો અને તેનું આયોજનનો સમય:
અર્ધ કુંભ: દરેક છ વર્ષમાં પ્રયાગરાજ અને હરિદ્વારમાં અર્ધ કુંભનું આયોજન થાય છે.
પૂર્ણ કુંભ: દરેક 12 વર્ષમાં પ્રયાગરાજમાં પૂર્ણ કુંભનું આયોજન થાય છે.
મહાકુંભ: 12 પૂર્ણ કુંભ પછી એટલે કે 144 વર્ષ બાદ મહાકુંભનું આયોજન થાય છે.
કુંભ મેળા વિશેની કેટલીક મહત્વની વાતો: કુંભ મેલાનું આયોજન ઉજયેન, નાસિક, હરિદ્વાર અને પ્રયાગરાજમાં થાય છે.
કુંભ મેળાનું આયોજન ગ્રહોની બદલતી સ્થિતિના આધારે થાય છે.
કુંભ મેળામાં સ્નાન કરવાથી પાપ ધૂળાય જાય છે અને જન્મ-મૃત્યુના ચક્રથી મુક્તિ મળી છે.
ઘડામાંથી અમૃત છલકાયું અને ચાર ટીપાં પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, નાસિક અને ઉજ્જૈનમાં પડ્યા હતાં
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો